على اصغر شميم
27
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
فصل دوم جنبش مسلحانهى ايلات قاجار « در نيمهى دوم قرن دوازدهم هجرى قيام و جنبش ايلات قاجار توسعه مىيابد و اين ايل در برابر حكومت زنديه ، قدرت جدى تشكيل مىدهد كه آن را بايد پايهى اصلى زمامدارى آيندهى قاجاريه دانست . » نخستين كشمكش خانها يا زورآزمايى ايلات زند و قاجار كريم خان زند كه سپاهىگرى و جنگآزمايى را در ركاب نادر شاه افشار آموخته و مدتها با افراد ايل زند از ايلات لر و از خاك بختيارى به شمال خراسان انتقال يافته بود ، پس از قتل نادر در تكاپوى قدرت و زمامدارى بود و به تفصيلى كه در تاريخ زنديه آمده است در اصفهان و فارس حكومتى تشكيل داد و آنگاه با دو حريف زورمند مواجه شد . يكى از آن دو آزاد خان افغانى بود كه بر آذربايجان و قسمتى از مغرب ايران تسلط داشت و ديگرى محمد حسن خان قاجار رئيس ايل اشاقهباش بود كه بر گرگان و مازندران حكومت مىكرد و او خود براى نابود كردن قدرت آزاد خان افغان و تسلط بر آذربايجان در تلاش بود . محمد حسن خان هنگامى كه كريمخان به ظاهر سلطنت صفويه را با انتخاب پسر 9 سالهاى از خاندان صفويه به نام شاه اسماعيل سوم احيا كرده و درصدد ايجاد وحدت بين ايالات و ولايات ايران بود براى نخستين بار با چهل هزار مرد جنگى از تركمانان قاجار و يموت در سال 1165 هجرى قمرى به قصد تسخير گيلان از راه مازندران و كنارهى درياى خزر حركت كرد و قصد او آن بود كه پس از فتح گيلان از راه مازندران و كنارهى درياى خزر به آذربايجان بتازد و رقيب خود آزاد خان را از ميان بردارد ولى حركت ناگهانى اردوى زنديه به طرف شمال او را به دفاع از گرگان مجبور ساخت . اولين برخورد قواى خانها در شمال تهران به شكست محمد حسن خان منتهى شد ولى در